Opiniebrief van het college

Aan de leden van de gemeenteraad

Oss, 11 april 2017
Betreft: collegebrief  bij omgevingsanalyse op weg naar de Kadernota

Geachte leden van de gemeenteraad,

Vlak voor het zomerreces stelt u de kadernota 2018-2021 vast. Deze geeft richting aan voor de programmabegroting 2018-2021, de laatste van deze raadsperiode. We willen u graag informatie geven om uw kaderstellende rol goed in te kunnen vullen in dit traject. Dit doen we onder meer via de terugblik op 2016 in de programma-evaluatie  en via de omgevingsanalyse in de podiumbijeenkomst van 6 april op basis van de Global Goals.

Wij vragen u om naast bovenstaande stukken ook deze opiniebrief bij uw beschouwingen te betrekken, onder meer op 20 april. Hieronder benoemen we de hoofdthema’s met wat ons opvalt, welke dilemma’s we zien en ook aan welke oplossingsrichtingen wij denken. Bij sommige dilemma’s zijn we nog aan het verkennen. We horen tijdens de bespreking graag welke inzichten u ons wilt meegeven.

Algemeen
Wij vinden het belangrijk om gefundeerde keuzes te maken. Keuzes waarin we balans vinden tussen individuele en maatschappelijke belangen en tussen korte en lange termijn. Dat willen we zoveel mogelijk in samenspraak met belanghebbenden doen. Maar visies en belangen zijn vaak niet geheel dezelfde. Dan is het onze taak als lokale overheid om te beslissen. En voor deze keuzes te staan. Ook als dat verdeelde reacties oproept, zoals met de noodopvang van vluchtelingen, het mogelijk maken van windmolens of het initiatief van een mestfabriek.  

Bij de start van deze raadsperiode hebben we de hoofdthema’s bepaald: economische bedrijvigheid, een krachtig stadscentrum, duurzaamheid, een goed voorzieningenniveau en het doorontwikkelen van de zorg. Deze komen voort uit ons coalitieakkoord. We hebben ze in de meerjarenbegroting vastgelegd. We hanteren twee uitgangspunten: ‘de kracht van de samenleving’ en ‘(regionale) samenwerking en netwerken’.

Prioriteiten kunnen veranderen onder invloed van nieuwe ontwikkelingen. Ook daarop moeten we ons instellen. Zo werden we in 2016 geconfronteerd met nieuw opgekomen uitdagingen die ons voor zware dilemma’s stelden. De noodopvang van vluchtelingen en het huisvesten van vergunninghouders brachten grote spanningen teweeg. Uiteindelijk hebben we dat op een goede wijze vorm kunnen geven, mede dankzij de inzet van onze partners en veel vrijwilligers.

In maart 2018 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Daarmee houden we rekening in de begroting voor 2018. Dat biedt het College minder beleidsruimte om nu grote, nieuwe initiatieven aan te kondigen.

Global Goals
De Global Goals geven een wereldwijde agenda ‘om de wereld tot een betere plek te maken in 2030’, aldus de Verenigde Naties. Het is belangrijk om wereldwijd, ieder op eigen wijze, aan de Global Goals te werken. Dat geldt ook voor ons als gemeentebestuur. Daarom zijn deze doelen dit jaar gekozen als rode draad voor onze omgevingsanalyse.

Regio
Regionale samenwerking is een van onze uitgangspunten. Per thema zoeken we steeds het meest passende samenwerkingsverband. Via de gemeenschappelijke regelingen hebben we op allerlei terreinen onze verbindingen. Onze oriëntatie is van oudsher gericht op het Maasland en de As50-gemeenten waarmee we natuurlijk verbonden zijn. Daarnaast werken  wij nauw samen met Den Bosch, onder meer op het gebied van economie, duurzaamheid, recreatie en toerisme. Ook met Nijmegen en bijvoorbeeld Wageningen werken we samen, onder meer om afstudeerders en onderzoekers naar Oss te halen. Door onze ligging aan de Maas en de waterveiligheidsopgave hebben we groeiend contact met de gemeenten aan de overzijde.

Economie  en Arbeidsmarkt
De economie wordt steeds meer regionaal en nationaal bepaald. Provincie en Rijk ondersteunen nauwelijks meer individuele gemeentes, maar vooral regio’s. Dat roept niet de vraag op óf we in de regio willen samenwerken met gemeenten, bedrijven en onderwijs, maar hóe we willen samenwerken. AgriFood Capital is hét samenwerkingsverband voor Noord-Oost Brabant. Het regionale Logistics House is in Oss geland. Pivot Park is verzekerd van een mooi toekomstperspectief. Heesch-West kan straks voorzien in de uitgifte en ontwikkeling van bedrijventerreinen.

Dit alles vraagt het om een goede mobiliteit en fysieke bereikbaarheid van Oss. Daarom lobbyen we met de regio voor een betere infrastructuur (A50, spoorbrug Ravenstein, een veilige Maas). We trekken met Meierijstad, Den Bosch en Cuijk aan Vijfsterren Logistiek. Het economische belang van onze haven en de Osse logistiek is groot. Daarom vinden we het belangrijk hieraan te blijven bouwen. We streven continu naar een goede balans tussen economie en leefomgeving. Maar waar ligt precies de grens? Dit spanningsveld roept regelmatig reactie op van ondernemers of omgeving. Dan zullen wij moeten bepalen welk belang in dat geval het zwaarste weegt.

Burgerkracht
Ons tweede uitgangspunt is ‘de kracht van de samenleving’. We geven onze inwoners graag inzicht en inspraak. Het nadenken over hoe wijken en kernen er in de toekomst uit moeten zien, dat doen we in co-creatie met de inwoners. We bekijken welke voorzieningen daarbij nodig zijn. Deze burgerparticipatie roept ook vragen op over de wijze van besturen. Wat betekent deze beweging voor de gemeenteraad, de ambtenaar, de bestuurder; maar ook de burger? Waar stopt co-creatie en waar begint burgerinitiatief? Hoe moet de overheid zich verhouden tot losse initiatieven vanuit wijken en kernen? En wat betekent dit alles voor de democratische legitimiteit? De onderlinge binding van onze inwoners en hun betrokkenheid bij hun directe leefomgeving, zijn twee belangrijke succesvoorwaarden voor burgerkracht. Dat stimuleren we. Meer aandacht voor de identiteit van onze gemeenschap en bredere trots op wat wij te bieden hebben, past daarin. Evenals respect voor elkaar met inachtneming van ieders culturele achtergrond of seksuele diversiteit.

Veiligheid
Onze prioriteiten blijven actueel: woninginbraak, jeugd en ondermijnende georganiseerde criminaliteit. Met onze partners, zoals de Veiligheidsregio en de politie, zijn we steeds op zoek naar (voor)tekenen van ondermijning. Ook zien we een toename van verstoring van de openbare orde door mensen met complexe problemen, bijvoorbeeld de ‘verwarde-personenproblematiek’. Vaak betreft dit ook jongeren. Deze problematiek is niet eenvoudig op te lossen. Hiervoor willen we een stevige brug bouwen tussen het domein veiligheid en het sociaal domein.

Sport, cultuur, ontmoeten
Nog steeds zijn veel van onze voorzieningen ingericht en georganiseerd naar de wensen van de traditionele gebruikers. Mensen willen echter meer regie pakken en zich langs andere wegen organiseren. Zijn de ontmoetingsplekken wel voldoende toegerust voor hun taken en mogelijkheden in de toekomst? Zet de trend door van georganiseerd sporten en ontmoeten naar individueel sporten en ontmoeten? Wat betekent dit voor de sportaccommodaties en ontmoetingsaccommodaties? Bij het Golfbad, veldsportverenigingen en de culturele instellingen hebben we een aanpak waarbij besturen zelf oplossingen zoeken voor problemen. De gemeente ondersteunt daarbij. Werkt dit ook voor andere organisaties? Of accepteren we dat de oplossing toch altijd haast als vanzelfsprekend van de gemeente moet komen?

Onderwijs
Het gewenste opleidingsniveau binnen bedrijven wordt steeds hoger en banen in het middensegment verdwijnen. Wat vraagt dat van ons als gemeente? Wij zien onderwijs als de sleutel. In overleg met bedrijfsleven, MBO en HBO werken we aan een goede aansluiting van onderwijs op de vraag van de arbeidsmarkt. We nodigen HBO’s uit om naar Oss te komen en we openden vorige maand de Talentencampus.

Sociaal beleid
Afgelopen jaren hebben we een ingrijpende transitie gemaakt van zorg naar welzijn. We werken aan ‘sociale veerkracht’: mensen die zelf het heft in handen nemen waar dat kan. We ontwikkelen dit door. Speerpunt is het eerder verlenen van ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van (jeugd)preventie – waarbij ook het SEC een rol heeft - en collectieve voorzieningen, soms in combinatie met zorg. Ook de mantelzorgers mogen we daarbij niet vergeten.  
Op het gebied van jeugdzorg zien we zware uitdagingen, zoals het verkleinen of zelfs wegwerken van de wachtlijsten voor jeugdzorg. De steeds ingewikkelder wordende casussen dwingen ons tot domein overstijgende samenwerking. We moeten daarbij accepteren dat de nieuwe werkwijze meer tijd vraagt.

We houden al een paar jaar geld over op budgetten van WMO. Dat roept de vraag op of we te voorzichtig hebben begroot. Na twee jaar van uitvoering is het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken wat deze onderbesteding betekent. Kwalitatief onderzoek hiernaar is nodig. Ondertussen blijven we met kracht doorgaan met onze innovatie agenda met projecten zoals ‘Oss innoveert’ en ‘Proeftuin Ruwaard’.

Ook bij schuldhulpverlening en armoedebeleid willen we juist investeren in het voorkomen van problemen. Hier zien we een breed, maar nog te  versnipperd aanbod. Dit pakket is breed genoeg maar we bereiken nog niet iedereen die ondersteuning nodig heeft. Met het werkveld gaan we daarom voor een samenhangend beleid, met goede, toegankelijke voorzieningen.

De Participatiewet geeft ons de opdracht ervoor te zorgen dat iedereen naar vermogen meedoet. Werk is de beste vorm van participatie. We hebben echter nog steeds te maken met hoge (jeugd)werkloosheid en een aanzienlijke instroom in de bijstand. Meer dan de helft van de jonge werkzoekenden, onder 27 jaar, die geregistreerd staan bij UWV, heeft geen startkwalificatie. Dit vraagt van ons een actief beleid. Dit willen we doen door met partners zoals UWV en onderwijs gezamenlijk vooraan in het traject activiteiten vorm te geven die gericht zijn op het krijgen van werk. We doen dat liefst nog voordat mensen een bijstandsuitkering aanvragen.
Er liggen allerlei uitdagingen binnen dit beleidsveld. Bijvoorbeeld nieuwe doelgroepen, die  een complexere problematiek hebben en voor wie bemiddeling naar werk lastiger is. En het groeiende spanningsveld tussen ‘wensberoep’ en het aanbod op de arbeidsmarkt.

De (acute) opvang van vluchtelingen is gestopt. Maar voor hoe lang? De huisvesting, integratie en participatie van vergunninghouders blijft een uitdaging. Ook hier geldt dat  werk de beste vorm van participatie is. Het is dan ook belangrijk om werkgevers te bewegen om hen in dienst te nemen. En de noodzaak blijft om goed contact te houden met de wijken over de opvang en integratie van vergunninghouders.

Krachtig stadscentrum
Ons stadscentrum heeft het zwaar; net als andere vergelijkbare steden. Met belanghebbenden hebben we De Koers Stadshart opgesteld. Dit is een helder raamwerk voor de komende jaren. Nu komt het aan op realisatie, zoals: het centrum compacter maken, functies rondom cultuur en vrijetijd toevoegen, aantrekkelijke openbare ruimte, bereikbaarheid en zorgen voor evenementen.
De urgentie was niet eerder zo groot. De kans om daadwerkelijk stappen te zetten ook niet. Met de intentieovereenkomst over het V&D-pand is een belangrijke voorwaarde ingevuld.

Ruimte en Wonen
Het woningaanbod moet op de vraag zijn ingericht. En die verandert: kwantitatief en kwalitatief. De gezinsopbouw is anders en starters en ouderen hebben specifieke wensen. Woningen moeten steeds flexibeler zijn, zodat ze geschikt zijn voor alle levensfasen. Dat betekent dus meer vraaggericht ontwikkelen. Samen met onze partners op het gebied van wonen, moeten we dat vertalen in onze visie op nieuwbouw én op bestaande bouw. Ook  leegstand vraagt onze aandacht, van onder meer winkels, kantoren en monumentale panden.

In het buitengebied en de kernen zien we ingrijpende veranderingen. De bevolking vergrijst, voorzieningen verdwijnen en de agrarische sector industrialiseert. Natuurontwikkeling langs de Maas en in de Maashorst, recreatie, toerisme en duurzame energie bieden nieuwe kansen. Maar deze ontwikkelingen hebben tegelijkertijd grote impact. Hoe zorgen we  voor vitale kernen en een evenwichtig platteland? Onze invloed op maatschappelijke en economische ontwikkelingen is beperkt. En landelijke, Europese en provinciale wetgeving is een gegeven. Daar waar wij een rol kunnen vervullen als regisseur, bijvoorbeeld in de ruimtelijke ordening, zullen wij inspelen op deze nieuwe realiteit. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging van belangen. Dit geldt ook voor de agrarische sector. De economische dynamiek en het maatschappelijk draagvlak lopen uiteen. Dat zorgt voor confrontaties.

De nieuwe omgevingswet laat scheidslijnen vervagen tussen de fysieke en sociale leefomgeving, tussen economie, natuur en milieu. Het vraagt een andere benadering van een langjarig vertrouwde aanpak van ruimtelijke ordening en milieu. Deze omslag verlangt een cultuurverandering en veel voorbereiding. Het biedt de kans om beter de faciliterende overheid te zijn die we graag willen zijn. Alle schakels in de besluitvormingsketen zullen zich daarop in moeten stellen. Ook in onze gemeente: College van B&W, gemeenteraad, ambtenaren. De dialoog met belanghebbenden gaat een grotere rol spelen. In de op te stellen omgevingsvisie zullen we richting geven aan hoe onze gemeente er in de komende jaren uit gaat zien.

Duurzaamheid
Dit onderwerp staat steeds prominenter op onze agenda. Onze inzet op duurzaamheid gaat verder dan klimaat en energie. Vanuit de inspiratie van de Global Sustainability Goals moeten people, planet en profit in evenwicht zijn. Daarmee geven we ons antwoord op de zorgen die leven. En daarmee creëren we het perspectief dat wij aan de generaties na ons willen bieden. Dat is een opgave voor onze gemeenschap als geheel. Daarvoor mobiliseren wij het maatschappelijke veld van organisaties, instellingen, bedrijfsleven en inwoners.  
We hebben lange termijn-doelstellingen, zoals ‘energieneutraal in 2050’. De opgaves waarvoor wij lokaal staan, lijken daarmee veilig ver weg. Maar om tot actiebereidheid te komen, vertalen wij deze naar kortere-termijndoelstellingen die concreet dichtbij zijn. Om die voor energie en afval te realiseren, zullen wij ingrijpende maatregelen moeten nemen. Daarom zijn we bezig met een versnelling van onze inzet en met keuzes voor maatregelen die groot effect hebben.

Samenvattend
We zien veel belangrijke thema’s. Wij hopen dat deze brief, samen met de omgevingsanalyse en de programma-evaluatie, u een goede basis biedt op weg naar de kadernota.

Met vriendelijke groeten,
Burgemeester en wethouders van de gemeente Oss,

De secretaris,                De burgemeester,
Drs. M.J.H. van Schaijk          Drs. W.J.L. Buijs-Glaudemans